Duurzaam Drieluik; deel 1: Werkomgeving
Drie jaar geleden lanceerde Proven Workspace de 1e druk van het boek Dynamisch werken in een duurzame omgeving. Sinds die tijd is er veel gebeurd. Het Nieuwe Werken is enorm in bekendheid gestegen en de ontwikkelingen en inzichten op het gebied van duurzaamheid hebben niet stilgestaan.
De komende maanden zullen we stilstaan bij de ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid in relatie tot dynamisch werken. We zullen in drie aparte blogs inzoomen op
- de fysieke en digitale werkomgeving
- de ondersteuning op het gebied van ICT en Facilitair
- en houding en gedrag
en hoe deze een bijdrage kunnen leven aan het verduurzamen van organisaties. Deze maand staat de duurzame werkomgeving centraal. De duurzame doelstellingen bepalen uiteindelijk welke keuzes gemaakt worden bij de invulling van het ontwerp, de realisatie en het gebruik van de dynamische werkomgeving. Daarom is het in het algemeen verstandig eerst te bepalen wat je ermee wilt bereiken en hoe dynamisch werken daar een bijdrage aan kan leveren.
De duurzame werkomgeving
De werkomgeving wordt door Proven Workspace benaderd vanuit zowel fysiek als digitaal perspectief. Vanuit duurzaam perspectief is er veel aandacht voor duurzame kantoren en ICT infrastructuren. Met de realisatie van projecten zoals TNT headoffice en de oprichting van de Dutch Green Building Council is er veel kennis beschikbaar over hoe je een duurzaam gebouw bouwt. In deze blog zullen we op hoofdlijnen een aantal aandachtsgebieden bespreken waarmee de fysieke en digitale werkomgeving duurzaam gemaakt kan worden.
Voor de fysieke omgeving zijn er allereerst verschillende installaties die het energieverbruik van een pand verminderen. Denk hierbij o.a. aan Warmte Koude Opslag (WKO), grijswater terugwinning, LED verlichting, daglichtregeling, zonne cellen, zonneschermen, betonkernactivatie(BKA), dak- en gevelbegroeiingen maar ook kleine oplossingen zoals waterbesparende toiletten en het gebruik van sensoren. De ontwikkelingen op dit gebied gaan in een snel tempo, laat je dus voor aanschaf informeren over de laatste stand van zaken. Een van de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheid is DBFMO. (Design, Build, Finance, Maintain & Operate) Deze integrale vorm van aanbesteden stimuleert duurzaam bouwen. Zonder DBFMO is de eigenaar van een pand vaak gebaat bij een zo goedkoop mogelijke afwerking of installatie. De eigenaar wil een zo’n hoog mogelijke huur vangen en daarvoor zo min mogelijk investeren. Door investering en gebruik (onderhoud en exploitatie) te koppelen ontstaan er andere verdienmodellen waardoor het wel interessant gaat worden om bijvoorbeeld een duurzame energieoplossing te kiezen. Door de bouwketen en hele levenscyclus van een pand te beschouwen bij het ontwerp en het (huur-) contract komen baten en lasten bij dezelfde partij en loont het om duurzame maatregelen te treffen. Deze nieuwe gedachtegang stimuleert duurzaam denken over gebouwen en levert zowel voor de verhuurder, huurder en milieu een positieve bijdrage. Win, win en win dus.
Ontwerp
Een goede manier om te verduurzamen begint dus reeds bij het ontwerp van het gebouw. Alle functionele, technische en organisatorische oplossingen om een “groen” pand te maken kunnen dan in het ontwerp worden ingebracht. In bestaande panden is het vaak lastiger om nieuwe technieken toe te passen, maar in combinatie met organisatorische maatregelen toch goed mogelijk. Uitgaande van een duurzaam concept kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het stimuleren van het gebruik van de trap zonder een pand te verbouwen. In veel panden zijn trappenhuizen weggestopt met saaie TL-verlichting en betonnen voorzieningen. Door de trap aantrekkelijker te maken wordt de lift minder gebruikt ( energie besparing) én de gezondheid van medewerkers bevorderd. Door de werkomgeving vanuit een ander concept te benaderen kan invulling gegeven worden aan duurzaamheid. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan een reductie van het aantal interne verbouwingen door een flexibel en schaalbaal concept.
Ook met andere mogelijkheden kan de werkomgeving worden aangepast zodat het duurzaam gedrag van medewerkers wordt gestimuleerd. Plaats bijvoorbeeld oplaadpunten voor elektrische auto’s voor de deur en zorg voor een goed verlichte, afsluitbare fietsenstalling en douchegelegenheid om het gebruik van (niet elektrische) auto’s te beperken.
Als nieuwbouw geen optie is en het bestaande pand niet meer wenselijk kan verhuisd worden naar een ander bestaand pand. Dankzij de leegstand is er meer dan voldoende locatie keuzes. Omdat medewerkers minder snel met de auto naar het werk komen als het pand goed bereikbaar is met het openbaar vervoer heeft een locatie nabij een OV knooppunt dus de voorkeur. Daarnaast is de aanwezigheid van winkels in de directe omgeving een pluspunt omdat medewerkers dan te voet een boodschap kunnen doen en hiervoor dus niet in de auto hoeven te stappen.
Bij het ontwerp van de digitale werkomgeving zijn er ook verschillende duurzame keuzes te maken. Bij het ontwerp van de ICT infrastructuur kan bijvoorbeeld nagedacht worden over de locatie van de centrale computerruimte. Dit kan in het eigen pand gebeuren, bij een data center in Nederland of een data center op een koude locatie, zoals op de noordpool. Er is dan veel minder energie nodig voor koeling omdat koude lucht dan ruim voorhanden is. Daarnaast werken grote data centers mogelijk efficiënter dan kleinere en is het relatieve stroomverbruik sowieso minder.
Een veelbelovend ontwikkeling in de digitale werkomgeving speelt zich af op het gebied van energie monitoring. Er zijn al enkele technieken (in ontwikkeling) die het stroomverbruik per stopcontact kunnen monitoren. Sony is zelfs bezig met een techniek die de gebruiker identificeert aan de hand van de stekker. Door stroomgebruik op stopcontact niveau te meten kan dan dus bepaald worden hoe duurzaam een gebruiker is. Handig om te weten als je het duurzame gedrag van gebruikers wilt monitoren en beïnvloeden, maar daarover meer in het derde deel van dit drieluik. Bovendien is het mogelijk om niet-geautoriseerde (niet-energiezuinige) apparaten uit de werkomgeving te weren.
Materiaal gebruik
Omdat materialen een essentieel onderdeel zijn van onze omgeving bepaalt de keuze voor het gebruik van materialen voor een groot deel de schade die een gebouw toebrengt aan zijn omgeving. Steeds meer leveranciers worden zich hiervan bewust met als gevolg dat er ook steeds meer duurzame materialen en producten op de markt verschijnen. Cradle to cradle meubilair is tegenwoordig beschikbaar bij meerdere fabrikanten en ook op het gebied van vloerbedekking zijn de afgelopen 3 jaar flinke stappen gezet naar milieuvriendelijkere producten. Zowel voor meubilair als vloerbedekking hoeft een duurzaam product trouwens niet meer te kosten dan voorheen. Als het gaat om duurzame bouwmaterialen is er ook veel beschikbaar, het ontbreekt echter nog aan een centrale database waarin materiaaleigenschappen zijn opgenomen. Gelukkig wordt hier, in opdracht van het Ministerie van infrastructuur en milieu, momenteel aan gewerkt.
Wat betreft de digitale werkomgeving gaat het materiaalgebruik vooral om de milieu impact van de apparatuur zelf. De makkelijkste manier om hier naar te kijken is door het energiestar label te vergelijken. Via de website kan bekeken worden hoeveel energie een apparaat gebruikt in slaap, idle en stand-by modus. Deze vergelijking geeft goed weer wat het energie verbruik en de kosten van een apparaat in gebruik zijn. Het milieu impact, veroorzaakt door het gebruik van apparatuur is echter slechts een deel van de totale impact. Bij het maken van een ecologisch verantwoorde keuze kan je ook stilstaan bij de productie, transport en verwerking van het product. Door te kijken naar de volledige lifecycle van een productie proces kan een verantwoorde keuze voor een product worden gemaakt. Helaas hebben nog lang niet alle bedrijven een life-cycle-analyse beschikbaar zoals bijvoorbeeld Apple.
Volgende maand wordt er stilgestaan bij duurzame ondersteuning. Wil je geïnformeerd worden als deze blog verschijnt? Volg ons dan op twitter!
Proven Workspace is gecertificeerd om organisaties te begeleiden bij het verkrijgen van een BREEAM-NL certificaat.
Visie-sessie ‘Building with Energy’ @ Alliander
Eind vorig jaar heeft er een bijeenkomst plaatsgevonden met als doel om de kernprestaties te verzamelen om te komen tot een icoonproject op het gebied van duurzaamheid. PROVENWORKSPACE is gevraagd om in deze denktank plaats te nemen.
Alliander opereert namelijk sinds 1 juli 2009 als zelfstandig netwerkbedrijf (Wet Onafhankelijk Netbeheer). Primaire functie is het regionale netbeheer voor gas en elektra en complexe energie infrastructuren. Vanuit haar vastgoedstrategie zijn de komende jaren diverse nieuwbouwactiviteiten gepland.
De deelnemers van de denktank bestonden uit een gemêleerd gezelschap van medewerkers van Alliander, Proven Workspace, een bouwbedrijf, OVG Sustainability Centre en adviseurs. Overkoepelende inzichten die onder andere naar voren kwamen waren:
- Wat je ook doet: zorg dat het aansluit bij de missie en visie van Alliander. Geloofwaardigheid ontstaat enkel indien het maximaal aansluit bij wie je bent als organisatie.
- Dit betekent als netwerkbedrijf een holistische blik op het totale gebied in plaats van enkel de bouwkavel. Alliander is maximaal in verbinding indien zij een relatie kan leggen tussen haar huisvestingsopgave en de gebiedsopgave voor het bedrijventerrein.
- Leg de lat hoog.
- Stel de mens centraal. Alliander ‘verbindt’ 3 miljoen klanten, waaronder veel van haar eigen medewerkers.
De denktank heeft zich verder gefocust op de onderwerpen: state-of -the-art duurzaamheid, het bouwproces, de koppeling met de organisatie ontwikkeling en branding. Een greep uit de inzichten die tijdens de visie-sessie naar boven zijn gekomen zijn:
- Zorg voor de balans tussen betrouwbaarheid en duurzaamheid; er ligt mogelijk een spanning tussen de innovatiebehoefte en betrouwbaarheidsbelofte binnen Alliander.
- Overweeg het werken met scenarioplanning/-prijsvraag voor het gebied. Het is meer een gebiedsopgave dan een huisvestingsopgave.
- Wees altijd eerlijk en open wat de reden is voor concepten als ‘Het Nieuwe Werken’ en haak aan op de lopende cultuur- en ontwikkelingstrajecten binnen Alliander. Het gebouw dient direct in het verlengde te liggen met alles wat al wordt bedacht.
- Kijk naar de aard en werkzaamheden van Alliander; verken de kansen op (super)decentraal te werken, binnen of zelfs buiten het gebied. Voorkom statische verbindingen.
Wil je meer weten over deze visie-sessie, neem dan contact op met Dries Krens.
Ben je geïnteresseerd in meer informatie over de adviesopdracht die we hebben gedaan bij Alliander ga dan naar de casebeschrijving.
Groene werkpatronen in jaarboek FMM 2010
In het jaarboek van Facility Management Magazine verscheen een artikel van Proven Workspace over Groene Werkpatronen. Het gaat over de bijdrage die de manier van werken kan leveren aan duurzaamheid. Om meer inzicht te krijgen in de samenhang van alle afzonderlijke groene initiatieven rondom het werken wordt een nieuw denk- en werkkader geschetst met bijzondere aandacht voor Long Life – Loose Fit.
Voor meer informatie over Long Life – Loose Fit zie de presentatie of neem contact op met Dries Krens.
Long life – Loose fit
Meer weten? Neem contact op met: Dries Krens
Kantoorinnovatie
Het werken in kantoren verandert. Organisaties worden zich bewust van de hoge kosten van huisvesting en de geringe bezettingsgraad van werkplekken. Daardoor groeit de overtuiging, dat meer effectieve en meer flexibele vormen van kantoorhuisvesting nodig zijn.
De technologie is inmiddels beschikbaar om volledig mobiel te kunnen werken, zowel binnen als buiten het kantoor. De vraag is nu: hoe organisaties nieuwe vormen van werken operationeel kunnen maken? Een andere manier van werken vraagt immers niet alleen om een andere inrichting van de werkomgeving, maar stelt ook eisen aan de communicatie-infrastructuur en de aansturing en begeleiding van medewerkers.
Een belangrijke onderdeel hiervan vormt het doorbreken van traditionele patronen, zowel bij de gebruiker als bij de beheerder van de huisvesting. Dat is een ingrijpend veranderingsproces op het grensvlak van personeelsmanagement, facility management en IT management dat nauw verbonden is met de strategie van de onderneming.
Visie op de “groene” werkomgeving
Meer weten? neem dan contact op met: Dries Krens
Dynamisch werken in een duurzame omgeving
Hoe creëer je een werkomgeving die werkt? Die aansluiting vindt bij mensen en organisaties? En hoe leer je de mensen de mogelijkheden van de (werk)omgeving maximaal te benutten? Deze vragen komen terug in het boek, ondersteund met diverse cases.
Met dit boek onderstrepen wij dat de toegenomen aandacht voor werkomgevingen terecht is. Optimale werkomgevingen ondersteunen organisaties in het bereiken van hun doelen.
Wilt u ook een exemplaar ontvangen? Vraag Dries Krens ernaar via 088 40 555 00 of stuur een mail.
Auteurs: Dries Krens, Mark Sleijser, Leo van de Vorst en Tom Verhoeve. Druk 2: 2011, Druk 1: 2009.
Voorbeeldpagina uit het boek:
Partner voor uw werkomgeving
Wilt u volledig ontzorgd worden en weten of uw werkomgeving nog wel aansluit bij de laatste of komende veranderingen binnen of buiten uw organisatie ? Wat de huidige risico’s zijn die u loopt ? Wat Het Nieuwe Werken voor u kan betekenen of op welke wijze duurzaamheid in uw werkomgeving kan worden toegepast?
Dan hebben wij voor u een unieke dienst ontwikkeld waarin wij die zorgen voor u uit handen nemen. U kunt alles uitbesteden of een gedeelte.
Middels een eenmalige intake stellen wij vast wat de huidige werkomgeving is en hoe de gewenste werkomgeving eruit moet komen te zien. Daarna zullen wij, afhankelijk van de dienst die u af wilt nemen, via een aantal monitorings instrumenten uw werkomgeving regelmatig nauwlettend in de gaten houden op een aantal vaste aspecten en daar waar nodig op tijd bij sturen zodat de werkomgeving altijd in lijn blijft met de organisatiedoelen en de wensen van de organisatie.
Varianten waarbij het accent bijvoorbeeld ligt op duurzaamheid, m2-rendement of mobiliteit zijn natuurlijk ook mogelijk.
Bent u geïnteresseerd of wilt u meer weten over deze of andere vormen van dienstverlening neemt u dan contact op met Dries Krens.
In samenwerking met IMF hebben wij de schriftelijke cursus "De Nieuwe Werkomgeving" ontwikkeld.